Làm phước khi người nhà ốm nặng là cách nhiều gia đình Việt gửi gắm mong ước bình an, nhưng việc thiện chỉ nên đi cùng việc chữa trị theo bác sĩ, không bao giờ thay thế nó, và không nên vượt quá khả năng tài chính đang cần dành cho người bệnh. Khi giữ được hai điều ấy, việc làm phước trở thành chỗ dựa tinh thần cho cả nhà thay vì một gánh nặng mới.
Bài này không hứa việc thiện sẽ làm người bệnh khỏi. Không ai có quyền hứa như vậy. Điều bài muốn chia sẻ là những việc thiện gần gũi với hoàn cảnh bệnh viện, những lời khuyên nên cân nhắc kỹ, và cách giữ lòng cho người chăm bệnh trong những tháng dài mệt mỏi.
Vì sao người ta hay làm phước khi nhà có người ốm
Trong nếp nghĩ của nhiều gia đình Việt, ốm đau nặng là lúc cần thêm phúc. Người thì lên chùa cầu an, người phát cơm từ thiện, người phóng sinh, người ăn chay một thời gian, người góp tiền cho một công trình nơi quê nhà. Những việc ấy có gốc rễ trong cả quan niệm dân gian về phúc đức lẫn các truyền thống tôn giáo, và mang ý nghĩa sâu sắc với người làm.
Ở mặt tâm lý, làm phước giúp người nhà có việc để làm trong lúc bất lực. Bác sĩ lo phần chữa trị, người nhà không can thiệp được vào thuốc men, phẫu thuật, nên một việc tốt làm cho người khác đem lại cảm giác mình vẫn đang góp phần. Cảm giác ấy giúp nhiều người đứng vững qua những đêm dài trong bệnh viện.
Vấn đề chỉ nảy sinh khi việc làm phước bị đẩy lên thành một cuộc mặc cả, hoặc khi có người lợi dụng lúc gia đình rối ren để rao bán lễ lớn, vật phẩm, dịch vụ "trừ bệnh". Lúc đó, tiền dành cho chữa trị bị chia sẻ, và người nhà có thể bị dẫn dắt tới những quyết định ảnh hưởng đến người bệnh.
Những điều không được đánh đổi
Không bỏ, không giảm thuốc theo lời khuyên ngoài chuyên môn. Dù lời khuyên đến từ người quen hay người tự nhận có khả năng đặc biệt, mọi thay đổi về thuốc men phải được bác sĩ điều trị đồng ý.
Không hoãn mổ, hoãn điều trị để chờ ngày đẹp hay "qua hạn". Thời điểm điều trị do tình trạng bệnh quyết định. Nếu gia đình muốn chọn ngày, hãy hỏi bác sĩ xem có khoảng thời gian an toàn nào không, đừng tự kéo dài.
Không dùng vật phẩm, nước, tàn hương thay thuốc. Không vật phẩm nào có công dụng chữa bệnh. Đưa những thứ không rõ nguồn gốc vào cơ thể người bệnh có thể gây hại thêm.
Không rút tiền chữa bệnh để làm lễ lớn. Bệnh nặng thường kéo dài và tốn kém hơn dự tính. Giữ đủ tiền cho điều trị, thuốc men, chăm sóc là ưu tiên số một.
Không giấu bác sĩ những gì gia đình đang cho người bệnh dùng. Nếu đã lỡ dùng thứ gì ngoài đơn, hãy nói thật với bác sĩ để được theo dõi.
Những việc thiện gần gũi với hoàn cảnh bệnh viện
Nếu gia đình muốn làm phước trong thời gian người thân điều trị, những việc dưới đây vừa sức, gần gũi, và có người cần thật ngay bên cạnh:
- Góp gạo, góp suất cơm cho bếp ăn từ thiện đang phục vụ bệnh nhân ở chính bệnh viện người thân nằm.
- Hỏi phòng công tác xã hội của bệnh viện, nơi nhiều bệnh viện lập ra để kết nối hỗ trợ bệnh nhân khó khăn, xem có ca nào đang cần giúp tiền thuốc, tiền xe về quê.
- Chia sẻ với bệnh nhân giường bên: một hộp sữa, một lần trông hộ để người nhà họ đi ăn, một lời hỏi han.
- Hiến máu nếu bạn đủ điều kiện sức khoẻ, nhất là khi bệnh viện đang thiếu máu. Hỏi trước bộ phận hiến máu về điều kiện cụ thể.
- Góp phần vào quỹ học bổng, quỹ giúp người nghèo nhân danh người bệnh, để họ biết có điều tốt đang được làm vì mình.
- Nếu người bệnh còn tỉnh, hỏi họ muốn làm việc thiện gì. Nhiều người thấy được an ủi khi tự chọn được việc tốt cho người khác.
Những việc này có chung một điểm: người nhận ở ngay trước mắt, nhu cầu rõ ràng, và gia đình nhìn thấy ngay kết quả. Với người đang lo lắng, nhìn thấy điều tốt cụ thể thường giúp lòng yên hơn nhiều so với những khoản tiền gửi đi mà không biết về đâu.
Những lời khuyên hay nghe và điều cần cân nhắc
Trong thời gian có người ốm, gia đình thường nhận được rất nhiều lời khuyên. Bảng dưới đặt cạnh nhau vài lời khuyên phổ biến và cách làm thận trọng hơn.
| Lời khuyên hay nghe | Điều cần cân nhắc | Cách làm thận trọng hơn |
|---|---|---|
| Phóng sinh thật nhiều để cầu an | Thả sai loài, sai nơi có thể làm con vật chết, hại môi trường | Thả ít, đúng loài bản địa, hoặc góp giữ nơi sống cho con vật |
| Làm lễ lớn để giải bệnh | Tiền chữa trị có thể bị thiếu; không ai bảo đảm được kết quả | Một khoản công đức vừa sức ở nơi thờ tự quen |
| Mua vật phẩm trừ bệnh, giữ sức khoẻ | Vật phẩm không có công dụng chữa bệnh | Dùng tiền đó mua dụng cụ chăm sóc như xe lăn, nệm chống loét |
| Cả nhà ăn chay, kể cả người bệnh | Người bệnh có thể cần chế độ ăn riêng | Người nhà ăn chay nếu muốn; chế độ ăn của người bệnh hỏi bác sĩ |
| Mời thầy về làm lễ trong phòng bệnh | Ảnh hưởng đến người bệnh khác, có thể trái nội quy | Cầu nguyện, tụng niệm riêng, giữ yên lặng; hỏi nội quy bệnh viện |
Nếu gia đình theo một tôn giáo, chư tăng, linh mục, mục sư nơi gia đình sinh hoạt thường là người khuyên tốt nhất về cách cầu nguyện cho người bệnh. Nhiều vị cũng sẽ nhắc gia đình tin tưởng và hợp tác với đội ngũ y tế.
Chăm người bệnh cũng là làm phước
Người Việt có câu "một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ" để nói về sự đồng lòng khi có người gặp nạn. Trong gia đình, việc chăm người ốm, thay nhau trực đêm, lo từng bữa ăn, xoa bóp, nói chuyện cho người bệnh đỡ buồn chính là việc thiện gần nhất và cụ thể nhất. Nhiều gia đình mải đi lễ, đi làm phước ở xa mà quên rằng người bệnh cần nhất là người thân ở bên.
Chia việc chăm bệnh cho công bằng giữa anh chị em cũng là giữ phúc trong nhà. Một người con gánh hết, những người khác chỉ gửi tiền hoặc chỉ đến thăm, lâu dần sinh mệt mỏi và trách móc. Lập lịch trực, chia khoản chi, giao rõ ai lo giấy tờ, ai lo cơm nước giúp mọi người cùng góp sức mà không ai kiệt quệ.
Người chăm bệnh cũng cần được chăm. Họ cần ngủ đủ, ăn đủ, có người thay để về nhà tắm rửa, có người để tâm sự. Một người bạn mang đến cho người chăm bệnh một bữa cơm, ngồi trông hộ vài giờ, đó cũng là một việc thiện rất đáng làm mà ít ai nghĩ tới.
Nếu chính bạn là người chăm bệnh, đừng ngại nhận sự giúp đỡ. Nhận lời trông hộ của hàng xóm, nhận suất cơm của bếp từ thiện trong bệnh viện không có gì đáng ngại; một ngày nào đó bạn sẽ có dịp làm điều tương tự cho người khác.
Khi mỗi người trong nhà muốn một cách
Lúc có người ốm nặng, mỗi thành viên trong gia đình thường phản ứng theo một kiểu. Người mẹ muốn lên chùa cầu an mỗi tuần, người con cả muốn chuyển viện tuyến trên, người em muốn thử một phương pháp nghe được trên mạng, người dì ở quê gợi ý mời thầy về làm lễ. Ai cũng thương người bệnh, nhưng những cách khác nhau dễ dẫn đến tranh cãi đúng lúc cả nhà cần đồng lòng nhất.
Một cách làm giúp nhiều gia đình giữ được hoà khí là tách việc ra làm hai phần. Phần chữa trị do người bệnh, nếu còn tỉnh, và bác sĩ quyết định; gia đình cử một người làm đầu mối trao đổi với bác sĩ, rồi báo lại cho cả nhà. Phần tinh thần thì mỗi người được tự làm theo niềm tin của mình, miễn là không đụng tới phác đồ điều trị và không lấy vào khoản tiền chữa bệnh đã thống nhất.
Khi có ai muốn thử một phương pháp ngoài bệnh viện, cả nhà nên cùng đem câu hỏi ấy đến bác sĩ thay vì tranh luận trong nhà. Khi có ai muốn làm lễ lớn, nên cùng xem lại quỹ chữa bệnh trước. Cách làm này không bắt ai bỏ niềm tin của mình, mà chỉ giữ cho mọi quyết định quan trọng đi qua người có chuyên môn và qua sự đồng ý chung của gia đình.
Khi chuyện không như mong: đừng tự trách là làm phước chưa đủ
Có những căn bệnh y học hiện nay chưa chữa được, có những người thân ra đi dù cả nhà đã làm mọi điều có thể. Trong nỗi đau ấy, một số người tự dằn vặt: phải chăng mình cúng chưa đủ, làm phước chưa nhiều, đã chọn sai ngày. Thậm chí có người nghe được lời trách rằng gia đình "thiếu phước".
Những ý nghĩ này hoàn toàn dễ hiểu nhưng không công bằng với chính bạn. Bệnh tật diễn tiến theo quy luật sinh học, không phải theo số lượng lễ vật. Những việc thiện bạn đã làm trong thời gian người thân ốm vẫn có giá trị trọn vẹn, vì chúng đã giúp được những người khác, đã thể hiện tình thương của bạn, và có lẽ đã cho người bệnh biết họ được yêu thương.
Nếu nỗi buồn kéo dài, mất ngủ, không thiết làm gì, hãy tìm đến người thân, bạn bè, nhóm sinh hoạt tôn giáo của mình, hoặc chuyên gia tâm lý. Nhiều gia đình sau đó chọn tiếp tục một việc tốt mang tên người đã khuất, như góp một suất học bổng hằng năm. Đó là cách biến nỗi nhớ thành điều có ích, thay vì thành nỗi tự trách không lối ra.
Câu hỏi thường gặp
Làm phước có giúp người bệnh mau khỏi không?
Không ai có thể hứa điều đó. Việc chữa bệnh phụ thuộc vào chẩn đoán, điều trị và thể trạng người bệnh. Việc thiện có giá trị riêng: giúp người khác, nâng đỡ tinh thần gia đình. Hãy coi nó là việc đi cùng, không phải phương thuốc.
Có nên hoãn mổ để chọn ngày tốt không?
Chỉ nên làm khi bác sĩ xác nhận việc lùi lịch không ảnh hưởng đến người bệnh. Với nhiều ca bệnh, thời điểm điều trị rất quan trọng. Gia đình có thể cầu nguyện, đi lễ cầu an theo nếp nhà mà không cần thay đổi lịch điều trị.
Phòng công tác xã hội ở bệnh viện làm gì?
Nhiều bệnh viện có bộ phận này để hỗ trợ người bệnh về thủ tục, tinh thần và kết nối nguồn giúp đỡ cho bệnh nhân khó khăn. Người muốn làm từ thiện có thể hỏi ở đây để giúp đúng người đang cần, thay vì tự tìm trên mạng.
Người bệnh muốn ăn chay cầu an thì có nên chiều không?
Hãy tôn trọng mong muốn của người bệnh nhưng hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước. Một số bệnh cần chế độ ăn đặc biệt, và ăn chay không cân đối có thể làm người bệnh yếu đi. Có thể điều chỉnh để vừa giữ niềm tin vừa đủ chất.
Có người đến tận bệnh viện mời làm lễ giải bệnh thì sao?
Nên từ chối lịch sự và báo với nhân viên bệnh viện nếu bị làm phiền nhiều lần. Những lời mời kiểu này thường nhắm vào lúc gia đình đang rối, và thường đi kèm chi phí lớn mà không có gì bảo đảm.
Sau khi người thân mất, làm việc thiện gì để tưởng nhớ?
Nhiều gia đình chọn tiếp nối điều người mất từng quý: góp học bổng, góp sách cho trường cũ, giúp bệnh nhân cùng bệnh. Một việc nhỏ làm đều đặn hằng năm vào ngày giỗ thường có ý nghĩa lâu dài hơn một khoản lớn làm một lần.