Những việc giúp thí sinh mùa thi có ích nhất thường là: chỗ ở miễn phí hoặc giá rẻ an toàn gần điểm thi, bữa cơm giá thấp hay miễn phí cho thí sinh và phụ huynh, nước uống và chỗ trú nắng ở cổng trường, người chỉ đường và chở các em lạc đường kịp giờ. Điều kiện đi kèm là sự an toàn: chỗ trọ phải rõ người chịu trách nhiệm, thí sinh nhỏ tuổi nên có người nhà đi cùng, và mọi lời hứa "giúp điểm", "biết đề" đều phải tránh xa.
Mỗi năm có ba đợt thi khiến nhiều gia đình phải rời nhà: kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (thường vào khoảng tháng Sáu hoặc đầu tháng Bảy dương lịch, lịch cụ thể theo Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố hằng năm), kỳ thi vào lớp 10, và các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy do một số đại học tổ chức tại thành phố lớn. Với gia đình nghèo ở xa, tiền trọ và tiền ăn mấy ngày đi thi là gánh nặng thật. Bài này viết cho chủ nhà, chủ quán, nhóm tình nguyện muốn đỡ một phần gánh nặng ấy.
Thí sinh và phụ huynh thực sự cần gì trong mấy ngày thi
Thí sinh đi thi xa thường có ba nỗi lo: ở đâu cho gần điểm thi, ăn gì cho an toàn, đến điểm thi thế nào cho kịp. Với các em lần đầu lên thành phố, chuyện tìm đường, bắt xe, qua đường đông cũng là thử thách. Một lần lạc đường buổi sáng thi có thể làm hỏng cả công sức mười hai năm học.
Phụ huynh đi theo có nỗi lo riêng. Họ thường là người lao động, nông dân, phải nghỉ việc mấy ngày, tiền mang theo có hạn. Lúc con ở trong phòng thi, cha mẹ đứng chờ ngoài cổng trường dưới nắng gắt mùa hè, nhiều người không có chỗ ngồi, không dám đi xa vì sợ con ra không thấy.
Vì vậy việc giúp hiệu quả không cần lớn. Một căn phòng sạch, một bữa cơm có rau có thịt, một chai nước mát, một người địa phương chỉ đường đã đủ làm mấy ngày thi nhẹ nhõm hơn nhiều. Các đội tình nguyện do đoàn thanh niên, hội sinh viên tổ chức hằng năm ở các điểm thi đã làm những việc này nhiều năm; người dân, chủ quán có thể làm thêm phần của mình ở quanh đó.
Cho thí sinh ở nhờ: làm sao cho an toàn
Ưu tiên có phụ huynh đi kèm. Thí sinh dưới 18 tuổi, nhất là các em nữ, nên ở cùng cha mẹ hoặc người thân. Chủ nhà nhận ở nhờ cần nói rõ điều này khi đăng thông tin.
Nói rõ người chịu trách nhiệm. Ai là chủ nhà, ai ở cùng, có bao nhiêu phòng, có khoá riêng không, nhà vệ sinh dùng chung hay riêng. Thông tin càng rõ, gia đình thí sinh càng yên tâm.
Đăng qua kênh có người xác minh. Nhiều đội tình nguyện, đoàn trường lập danh sách nhà trọ miễn phí và đến xem trước. Nhận thí sinh qua kênh này an toàn cho cả hai phía hơn là tự đăng lên mạng rồi nhận người lạ.
Phía thí sinh cũng phải tự kiểm. Gia đình nên hỏi kỹ địa chỉ, gọi điện trước, nhờ người quen ở thành phố đến xem nếu được, không đưa giấy tờ tuỳ thân cho chủ nhà giữ, không chuyển tiền đặt cọc cho chỗ "miễn phí".
Giữ giờ giấc và sự riêng tư. Chủ nhà để thí sinh có góc yên tĩnh ôn bài, giữ nhà cửa yên lặng buổi tối, không hỏi han quá nhiều về hoàn cảnh hay điểm số.
Mở bếp cơm hoặc góc nước cho thí sinh và phụ huynh
Nhiều quán ăn gần trường thi treo bảng giảm giá hay miễn phí cho thí sinh. Nếu bạn muốn làm một bếp hoặc một góc nước như vậy, có thể theo các bước sau.
- Xem lịch thi và địa điểm. Biết điểm thi nào gần, mấy buổi thi, giờ thí sinh ra vào để chuẩn bị đúng lúc.
- Chọn thực đơn đơn giản, an toàn. Cơm, canh, thịt hoặc trứng, rau luộc, nấu trong ngày. Tránh món lạ, món sống, món dễ gây đau bụng như hải sản để lâu, đồ trộn gỏi.
- Giữ vệ sinh bếp. Rửa tay, dùng găng khi chia cơm, đồ sống đồ chín để riêng, thức ăn có nắp đậy. Mùa hè nóng, thức ăn nấu xong nên phát trong vài giờ.
- Có chỗ ngồi râm mát cho phụ huynh. Vài chiếc ghế nhựa, tấm bạt, bình nước lọc, quạt. Đây là thứ phụ huynh chờ ngoài cổng trường cần nhất.
- Phát nhẹ nhàng, không hỏi han hoàn cảnh. Thí sinh nào cũng được, không cần chứng minh nghèo. Nhiều em ngại, nên cách mời tự nhiên giúp các em dễ nhận hơn.
- Phối hợp với đội tình nguyện. Báo với đội tình nguyện ở điểm thi để họ giới thiệu thí sinh cần giúp tới bếp của bạn.
Ví dụ giả định: một quán cơm bình dân cách điểm thi vài trăm mét ở Đà Nẵng dành hai ngày thi để nấu thêm cơm phát miễn phí cho thí sinh và phụ huynh vào buổi trưa, kê thêm hai bàn dưới gốc cây cho người chờ. Chi phí nằm trong sức một quán nhỏ, còn với người đi thi xa thì đó là bữa trưa đáng nhớ.
Việc giúp theo từng khả năng
Không cần làm tất cả. Bảng dưới gợi ý mỗi người, mỗi nhóm làm được gì.
| Bạn có | Việc có thể làm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Phòng trống gần điểm thi | Cho thí sinh và phụ huynh ở nhờ mấy ngày thi | Qua kênh có xác minh; thí sinh nhỏ tuổi nên có người nhà đi cùng |
| Quán ăn | Giảm giá hoặc miễn phí bữa ăn cho thí sinh | Đồ ăn an toàn, nấu trong ngày |
| Xe máy, ô tô | Chở thí sinh lạc đường, trễ giờ đến điểm thi | Đi an toàn, không phóng nhanh; nên tham gia cùng đội tình nguyện |
| Thời gian rảnh | Đứng chỉ đường, phát nước, giữ đồ cho phụ huynh | Có mặt sớm, đội mũ, uống đủ nước |
| Kiến thức, kinh nghiệm | Tư vấn chọn ngành, giải thích thủ tục xét tuyển miễn phí | Chỉ nói điều mình chắc; dặn đối chiếu thông tin chính thức |
| Tiền | Góp vào quỹ của đội tình nguyện, đoàn trường, quán cơm | Chọn kênh có công khai thu chi |
Người có kinh nghiệm tuyển sinh có thể giúp rất nhiều, nhưng nên nhắc thí sinh luôn kiểm tra lại thông tin trên trang chính thức của trường và của Bộ, vì quy chế thay đổi theo năm.
Phụ huynh chờ ngoài cổng trường: một góc nghỉ đáng giá
Ở nhiều điểm thi, hình ảnh quen thuộc là hàng trăm phụ huynh đứng, ngồi bệt dọc vỉa hè suốt buổi thi, có người đội nón lá đứng dưới nắng hơn hai tiếng. Phần lớn là người lớn tuổi, có người đi xe khách cả đêm để kịp buổi sáng. Một góc nghỉ có mái che, ghế ngồi, nước uống ở gần cổng trường là việc thiện mà ai đã từng đưa con đi thi đều thấy quý.
Nếu nhà bạn ở sát điểm thi, có thể mở cửa hiên, kê vài chiếc ghế, để bình nước lọc và mời phụ huynh vào ngồi. Nhà thờ họ, nhà văn hoá tổ dân phố, sân chùa gần đó cũng có thể làm chỗ nghỉ nếu người quản lý đồng ý. Nên có một hộp sơ cứu nhỏ, dầu gió, khăn ướt, vì trời nóng dễ có người mệt.
Người đứng lâu dưới nắng có thể bị say nắng: chóng mặt, buồn nôn, da nóng, mệt lả. Khi gặp, đưa người đó vào chỗ mát, nới lỏng quần áo, chườm khăn mát, cho uống nước từng ngụm nếu còn tỉnh, và gọi cấp cứu 115 nếu lơ mơ hay không đỡ. Đội tình nguyện ở điểm thi thường có người được tập huấn sơ cứu, nên báo họ ngay.
Những thí sinh cần được giúp nhiều hơn
Thí sinh khuyết tật. Em đi xe lăn, em khiếm thị, em khiếm thính cần người đưa đón, dẫn tới đúng phòng, giúp lên cầu thang. Hỏi đội tình nguyện và cán bộ điểm thi xem có em nào cần, và hỏi chính em đó muốn được giúp thế nào trước khi làm.
Thí sinh vùng sâu, vùng xa. Em ở bản xa có khi phải xuống thị trấn, thành phố từ trước một hai ngày, chưa quen đường, chưa quen đi xe buýt. Một người dẫn đi xem trước điểm thi vào buổi chiều hôm trước giúp các em đỡ hoảng sáng hôm sau.
Thí sinh đi thi một mình. Có em cha mẹ không đi cùng được vì bận việc, vì không có tiền xe. Chủ trọ, đội tình nguyện để ý hơn tới các em này: hỏi em ăn uống ra sao, đã biết đường chưa, có số người thân để liên lạc khi cần không.
Thí sinh tự do, lớn tuổi. Người đã đi làm rồi quay lại thi cũng có những lo lắng riêng, ngại hỏi vì sợ bị nhìn. Một lời chỉ dẫn tự nhiên như với mọi thí sinh khác là đủ.
Cảnh giác với những kiểu lợi dụng mùa thi
Lời hứa "biết đề", "nâng điểm". Mùa thi năm nào cũng có lời mời mua đề, mua đáp án, chạy điểm. Đó là lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật. Người giúp thí sinh nên nhắc các em và phụ huynh tránh xa, báo cho đội tình nguyện hoặc cán bộ coi thi nếu gặp.
Chỗ trọ miễn phí nhưng đòi đặt cọc. Đã nói miễn phí mà còn đòi chuyển khoản giữ chỗ là dấu hiệu đáng ngờ.
Người lạ đề nghị chở hoặc dẫn đường. Thí sinh nên nhờ đội tình nguyện có áo đồng phục, có danh sách, hoặc dùng xe công nghệ có thông tin tài xế, thay vì đi theo người lạ.
Dịch vụ "giữ đồ" thu tiền cao. Gần một số điểm thi có người thu tiền giữ điện thoại, giữ xe với giá cao. Đội tình nguyện thường có điểm giữ đồ miễn phí, nên hỏi họ trước.
Sau mùa thi: giữ liên lạc với những em khó khăn
Với nhiều gia đình nghèo, khó khăn không dừng ở mấy ngày thi. Đậu đại học rồi, các em lại lo tiền nhập học, tiền trọ, tiền ăn năm đầu. Nếu trong lúc giúp bạn biết có em học giỏi mà nhà quá khó, có thể giữ liên lạc với gia đình, giới thiệu các em tới các quỹ học bổng có uy tín, hoặc tự góp một phần nếu trong sức.
Cũng có những em thi không như ý. Một lời động viên lúc này quý không kém bữa cơm lúc đi thi. Các em cần nghe rằng còn nhiều con đường: học nghề, học cao đẳng, thi lại năm sau. Người lớn giúp các em mùa thi đừng quên hỏi thăm sau khi có kết quả.
Cuối cùng, nếu bạn mở phòng trọ hay bếp cơm mùa thi năm nay, hãy ghi lại những gì đã làm được và chưa được: số thí sinh, món ăn được thích, khó khăn gặp phải. Năm sau bạn sẽ làm tốt hơn, và có thể rủ thêm hàng xóm cùng làm.
Câu hỏi thường gặp
Muốn cho thí sinh ở nhờ miễn phí thì đăng ký ở đâu?
Cách an toàn là liên hệ đội tình nguyện tiếp sức mùa thi của đoàn thanh niên, hội sinh viên hoặc đoàn trường ở gần nhà. Họ thường lập danh sách nhà trọ miễn phí, đến xem trước và giới thiệu thí sinh phù hợp. Như vậy cả chủ nhà và gia đình thí sinh đều có người làm cầu nối, yên tâm hơn tự đăng lên mạng.
Thí sinh đi thi xa nên chọn chỗ ở miễn phí thế nào cho an toàn?
Ưu tiên chỗ do đội tình nguyện, nhà trường giới thiệu; gọi điện hỏi kỹ địa chỉ, chủ nhà, phòng ở; nếu dưới 18 tuổi nên có người nhà đi cùng. Không đưa giấy tờ tuỳ thân cho người khác giữ, không chuyển tiền đặt cọc cho chỗ đã nói là miễn phí, và báo cho người thân biết địa chỉ nơi ở.
Mở bếp cơm miễn phí cho thí sinh cần lưu ý gì về an toàn thực phẩm?
Chọn món đơn giản, nấu trong ngày, tránh hải sản để lâu, món sống và đồ trộn gỏi. Người nấu rửa tay, dùng găng khi chia cơm, để riêng đồ sống và đồ chín, đậy kín thức ăn. Mùa hè nóng, thức ăn nấu xong nên phát trong vài giờ để tránh ôi thiu.
Gặp người rao bán đề thi hoặc hứa nâng điểm thì làm gì?
Đó là lừa đảo hoặc hành vi vi phạm pháp luật. Bạn không mua, không chuyển tiền, và nhắc thí sinh, phụ huynh cảnh giác. Có thể báo cho cán bộ tại điểm thi, đội tình nguyện hoặc cơ quan công an để họ xử lý, không tự mình điều tra hay đăng thông tin cá nhân của người khác lên mạng.
Không có nhà gần điểm thi thì có cách nào giúp thí sinh?
Bạn có thể góp tiền vào quỹ của đội tình nguyện, quán cơm giảm giá cho thí sinh, hoặc dành vài buổi sáng đứng phát nước, chỉ đường ở điểm thi. Người có kinh nghiệm tuyển sinh có thể tư vấn miễn phí cho thí sinh, nhớ dặn các em đối chiếu thông tin chính thức của trường và của Bộ.
Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông thường diễn ra khi nào?
Những năm gần đây kỳ thi thường diễn ra trong khoảng tháng Sáu hoặc đầu tháng Bảy dương lịch. Lịch cụ thể của từng năm do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, nên nếu bạn định mở phòng trọ hay bếp cơm, hãy theo dõi thông báo chính thức để chuẩn bị đúng ngày.