Làm việc thiện nhân dịp sinh nhật, đám cưới hay mừng thọ có thể đơn giản như: dành một phần chi phí tiệc để đặt suất cơm cho bếp ăn bệnh viện, mời khách góp quà vào một việc tốt cụ thể thay vì tặng hoa, hoặc cả nhà cùng làm một việc cho người khó khăn trong chính ngày đó. Điều quan trọng là làm tự nguyện, không ép khách, không bỏ hẳn những nghi lễ mà người lớn trong nhà coi trọng, và không biến việc thiện thành dịp khoe.
Người Việt vốn quen tổ chức các dịp vui trong đời bằng tiệc tùng, mời họ hàng, bạn bè. Không có gì sai trong đó; bữa tiệc là nơi giữ tình thân. Bài này dành cho những ai muốn thêm vào ngày vui của mình một phần sẻ chia, và băn khoăn làm sao cho khéo: nói với khách thế nào, chọn việc gì, làm sao để cha mẹ, ông bà cùng vui.
Vì sao nhiều người chọn làm việc thiện trong ngày vui của mình
Có người thấy tiệc sinh nhật tuổi trưởng thành không còn nhiều ý nghĩa, muốn dùng ngày đó làm một việc mình nhớ được. Có cặp đôi muốn đám cưới bớt phô trương, dành một phần tiền cho điều tốt. Có gia đình mừng thọ ông bà muốn con cháu cùng làm một việc ông bà vẫn làm cả đời: giúp người trong làng.
Ngày vui là lúc người ta dễ mở lòng nhất. Bạn bè, họ hàng đến chung vui sẵn sàng góp một phần nếu được mời khéo. Một việc tốt gắn với ngày sinh nhật hay ngày cưới cũng dễ nhớ để lặp lại mỗi năm: ngày kỷ niệm cưới nào cũng góp một suất học bổng, sinh nhật nào cũng hiến máu.
Tuy vậy, không nên coi đây là chuẩn mực mà ai cũng phải theo. Có người thích một bữa tiệc ấm cúng với bạn bè, có gia đình coi trọng tiệc mừng thọ như nghi lễ với họ hàng. Làm việc thiện thay tiệc hay kèm tiệc là chọn lựa riêng, không phải thước đo ai tử tế hơn ai.
Sinh nhật người lớn: những cách làm gọn mà có ý nghĩa
Hiến máu đúng ngày sinh nhật. Nhiều người chọn sinh nhật là ngày hiến máu hằng năm, dễ nhớ, không tốn kém. Hỏi điểm tiếp nhận gần nhà và kiểm tra sức khoẻ trước.
Đặt suất cơm cho bếp ăn từ thiện. Liên hệ một bếp ăn ở bệnh viện, góp tiền cho một bữa hoặc cùng bạn bè đến phụ nấu, phát cơm. Sau đó mới cùng nhau đi ăn một bữa nhỏ.
Mời bạn bè góp thay quà. Thay vì nhận quà, bạn mời mọi người góp vào một việc cụ thể đã chọn trước: mua sách cho một tủ sách thôn, học bổng cho một em nhỏ. Nói rõ là không bắt buộc, ai thích tặng quà riêng vẫn được.
Một ngày làm tình nguyện. Dành ngày sinh nhật dọn rác bãi biển, trồng cây, thăm viện dưỡng lão cùng vài người bạn thân.
Làm việc tốt bằng nghề của mình. Thợ cắt tóc cắt miễn phí cho người già trong xóm, bác sĩ khám miễn phí một buổi theo chương trình của cơ sở mình, giáo viên dạy kèm miễn phí một buổi cho học sinh khó khăn.
Sinh nhật trẻ con: dạy con cho đi mà vẫn vui
Với trẻ con, sinh nhật trước hết phải là ngày vui của con. Việc thiện chỉ nên là một phần nhỏ, do con chọn, để con thấy mình được cho đi chứ không bị bắt phải nhường.
- Cho con chọn một món đồ chơi còn tốt để tặng bạn khác, cùng con giặt sạch, gói lại và mang đi.
- Mời bạn bè dự sinh nhật mang theo một cuốn sách thay quà, rồi con chọn tặng phần lớn cho tủ sách của trường hay của thôn, giữ lại vài cuốn mình thích.
- Cùng con làm bánh, mang biếu bà cụ hàng xóm sống một mình.
- Với con lớn hơn, để con tự lập kế hoạch: muốn giúp ai, cần bao nhiêu, làm thế nào. Cha mẹ chỉ góp ý và giữ an toàn.
- Không bắt con chụp ảnh với người nhận, không đăng ảnh con "làm từ thiện" để khen con trước người khác.
Trẻ dưới năm tuổi chưa hiểu nhiều về việc cho đi; với các con, một hành động nhỏ như tự tay đưa bánh cho bà hàng xóm đã đủ. Đừng để sinh nhật thành bài học đạo đức nặng nề.
Đám cưới: góp phần sẻ chia mà không làm khách khó xử
Đám cưới là dịp có nhiều người lớn trong họ, nhiều lề lối, nên muốn thêm việc thiện cần bàn với hai bên gia đình trước. Cách phổ biến và ít gây khó xử nhất là cô dâu chú rể tự trích một phần tiền mừng hoặc chi phí cưới để làm một việc tốt, không cần đòi hỏi gì ở khách. Có cặp dùng phần hoa thừa sau tiệc để mang tặng viện dưỡng lão, phần thức ăn còn nguyên, chưa ai động đũa thì gửi cho bếp từ thiện ngay trong ngày.
Nếu muốn mời khách cùng góp, nên nói nhẹ nhàng trong thiệp hoặc khi mời, ví dụ "nếu quý khách muốn gửi quà, vợ chồng con xin phép dành một phần cho học bổng ở trường làng" và vẫn để khách tự chọn. Tránh đặt hòm quyên góp ngay bàn đón khách cạnh hòm mừng cưới, vì nhiều người sẽ thấy khó xử không biết bỏ vào hòm nào.
Một cách khác là chọn quà cưới tặng khách mang ý nghĩa: hạt giống, cây con, sản phẩm của một cơ sở tạo việc làm cho người khuyết tật. Quà nhỏ nhưng khách mang về nhớ lâu. Dù chọn cách nào, đừng để việc thiện làm bữa tiệc kém ấm cúng hay khiến bố mẹ hai bên thấy mất mặt với họ hàng.
Mừng thọ ông bà: con cháu cùng làm một việc tốt
Lễ mừng thọ trong nhiều gia đình Việt là dịp con cháu tụ họp báo hiếu ông bà. Thêm một việc tốt nhân dịp này là cách để ông bà vui vì thấy nếp nhà được tiếp nối. Bảng dưới gợi ý vài việc.
| Việc có thể làm | Ai làm | Gợi ý cách làm |
|---|---|---|
| Biếu quà các cụ cùng tuổi trong làng | Con cháu góp chung | Hỏi hội người cao tuổi danh sách cụ neo đơn, mang quà tới tận nhà |
| Góp học bổng mang tên ông bà | Cả đại gia đình | Gửi qua trường làng, trao vào đầu năm học, không cần khắc tên lên bảng |
| Sửa đường làng, giếng nước, nhà văn hoá | Gia đình có điều kiện | Bàn với trưởng thôn, công khai số tiền và việc làm |
| Trồng cây ở sân trường, đình làng | Các cháu nhỏ | Mỗi cháu nhận chăm một cây, đặt theo ngày mừng thọ |
| Ghi lại chuyện đời ông bà | Các cháu lớn | Phỏng vấn, chép lại thành cuốn sổ gia đình, đọc trong buổi lễ |
Nên hỏi ý ông bà trước. Có cụ thích lễ mừng thọ đông vui đúng kiểu cũ, có cụ muốn giản dị. Lễ mừng thọ là để ông bà vui, không phải để con cháu thể hiện.
Kỷ niệm ngày cưới, đầy tháng, thôi nôi và những dịp khác
Ngoài sinh nhật, đám cưới và mừng thọ, đời người còn nhiều dịp vui khác mà gia đình có thể gắn với một việc tốt. Kỷ niệm ngày cưới là một ví dụ: nhiều cặp vợ chồng chọn mỗi năm vào ngày này cùng làm một việc, như góp một suất học bổng, thăm một mái ấm, hay đơn giản là cùng đi hiến máu. Việc lặp lại hằng năm trở thành một nếp riêng của hai người.
Đầy tháng, thôi nôi của con là dịp cha mẹ biết ơn những người đã giúp mình qua giai đoạn mang thai và sinh nở. Có gia đình gửi quà cảm ơn các cô hộ lý, điều dưỡng ở khoa sản nơi mình sinh con, theo cách phù hợp với quy định của bệnh viện. Có gia đình góp vào quỹ hỗ trợ sản phụ khó khăn, hay tặng đồ sơ sinh còn mới cho những mẹ con đang điều trị dài ngày.
Ngày tốt nghiệp, ngày nhận việc đầu tiên, ngày về hưu cũng là những cái mốc đáng nhớ. Người vừa nhận tháng lương đầu tiên có thể dành một phần nhỏ biếu cha mẹ và một phần nhỏ khác cho một việc tốt. Người về hưu có thể dành buổi chia tay cơ quan để góp vào một quỹ mà đồng nghiệp cùng quan tâm. Không cần lớn, chỉ cần có.
Ví dụ giả định: chia ngân sách một buổi mừng sinh nhật
Ví dụ giả định dưới đây cho thấy một người có thể giữ bữa tiệc ấm cúng mà vẫn dành một phần cho việc thiện, chỉ bằng cách thu nhỏ vài khoản ít ai để ý. Tỷ lệ là gợi ý, mỗi người điều chỉnh theo hoàn cảnh.
| Khoản | Kế hoạch cũ | Kế hoạch mới |
|---|---|---|
| Bữa ăn với bạn bè thân | Nhà hàng, mời khoảng hai mươi người | Ăn ở nhà hoặc quán nhỏ, mời mười người thân nhất |
| Trang trí, bánh, hoa | Đặt trang trí chuyên nghiệp, bánh nhiều tầng | Một chiếc bánh vừa phải, hoa tự cắm |
| Quà tặng mình | Một món đồ đắt tiền | Giữ nguyên hoặc thu nhỏ |
| Việc thiện | Không có | Khoảng một phần tư ngân sách: góp bữa cơm cho bếp từ thiện bệnh viện |
| Thời gian | Một buổi tối | Buổi sáng cùng vài bạn đi phát cơm, buổi tối ăn cùng nhau |
Nhiều người làm theo kiểu này thấy ngày sinh nhật trọn vẹn hơn: vẫn có bạn bè, vẫn có bánh, lại có thêm một kỷ niệm mà họ muốn lặp lại năm sau.
Giữ cho việc thiện ngày vui không thành khoe khoang
Không công bố số tiền lớn. Đăng tấm ảnh tấm séc khổng lồ hay con số quyên góp trong ngày cưới dễ biến việc tốt thành phô trương. Nếu muốn báo với khách đã góp, gửi riêng báo cáo ngắn.
Không dùng hình ảnh người nhận. Không chụp ảnh người già, trẻ em nghèo cầm quà trong ngày sinh nhật của mình để đăng lên mạng.
Minh bạch với người đã góp. Khi mời bạn bè góp thay quà, sau đó gửi lại cho mọi người biết tổng số tiền, đã dùng vào việc gì, có ảnh hoá đơn hay xác nhận của nơi nhận.
Chọn nơi nhận rõ ràng. Gửi qua tổ chức, nhà trường, bệnh viện có trách nhiệm giải trình, hoặc trao tận tay người mình biết rõ.
Đừng phán xét người tổ chức tiệc. Bạn chọn làm việc thiện thay tiệc thì tốt, nhưng không vì thế mà chê người khác tổ chức tiệc là lãng phí. Mỗi gia đình có cách giữ tình thân riêng.
Câu hỏi thường gặp
Mời bạn bè góp tiền từ thiện thay quà sinh nhật có bất lịch sự không?
Không, nếu bạn mời khéo và để mọi người tự chọn. Nói rõ việc cụ thể bạn muốn làm, nhấn mạnh là không bắt buộc, ai thích tặng quà riêng vẫn được. Sau đó gửi lại cho mọi người biết số tiền đã dùng vào việc gì để giữ minh bạch và lòng tin.
Đám cưới có nên đặt hòm quyên góp từ thiện không?
Nên tránh đặt hòm quyên góp ngay cạnh hòm mừng cưới vì khách dễ khó xử. Cách ít gây ngại hơn là cô dâu chú rể tự trích một phần tiền mừng để làm việc thiện, hoặc nhắc nhẹ trong thiệp mời rằng sẽ dành một phần quà cho một việc tốt cụ thể, để khách tự quyết.
Mừng thọ ông bà nên làm việc thiện gì cho ý nghĩa?
Biếu quà các cụ neo đơn cùng tuổi trong làng, góp học bổng mang tên ông bà ở trường làng, trồng cây ở sân trường hay đình làng, hoặc góp sửa một công trình chung như giếng nước. Nên hỏi ý ông bà trước và bàn với cả đại gia đình để ai cũng góp phần.
Dạy con làm từ thiện trong ngày sinh nhật thế nào cho hợp tuổi?
Để việc thiện là một phần nhỏ trong ngày vui của con, do con tự chọn. Trẻ nhỏ có thể tự tay đưa bánh cho hàng xóm; trẻ lớn hơn có thể chọn đồ chơi tặng bạn, gom sách cho tủ sách. Không bắt con chụp ảnh với người nhận và không biến sinh nhật thành bài học đạo đức nặng nề.
Thức ăn thừa sau tiệc cưới có thể đem cho bếp từ thiện không?
Có thể, với phần thức ăn còn nguyên, chưa ai động đũa, bảo quản đúng cách và chuyển đi ngay trong ngày. Bạn nên liên hệ trước với bếp ăn từ thiện hoặc nhà hàng để thống nhất cách đóng gói và vận chuyển. Không nên gửi thức ăn đã để lâu ngoài trời hoặc đã bị gắp dở.
Làm việc thiện ngày sinh nhật có cần đăng lên mạng không?
Không cần. Đăng hay không là lựa chọn riêng, nhưng nếu đăng thì nên kể việc mình làm, không dùng hình ảnh người nhận, không khoe số tiền. Khi bạn kêu gọi bạn bè cùng góp thì mới cần thông báo công khai, kèm báo cáo thu chi rõ ràng sau đó.