Muốn áo ấm quyên góp thật sự đến được người cần và được dùng, bạn nên hỏi trước nơi nhận cần gì và bao nhiêu, gửi áo còn tốt đã giặt sạch, phân loại theo cỡ và giới tính, ưu tiên những thứ ít ai gom như tất, mũ len, găng tay, chăn, ủng; và gửi qua nhà trường, chính quyền cấp xã hoặc nhóm có người nhận tại chỗ. Áo bẩn, rách, đồ mùa hè hay đồ thời trang không hợp nếp sống vùng cao thường thành gánh nặng cho nơi nhận.
Mỗi khi có đợt rét đậm, rét hại, ảnh trẻ em vùng cao chân đất, áo mỏng lại lan khắp mạng xã hội, và hàng nghìn bao áo được gom lên các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La. Lòng tốt ấy rất quý. Bài này giúp lòng tốt đó đi đúng chỗ, và nhắc thêm một nhóm hay bị quên ngay ở thành phố: người ngủ ngoài đường trong những đêm lạnh.
Vì sao nhiều bao áo quyên góp không dùng được
Người làm thiện nguyện lâu năm ở vùng cao kể lại nhiều câu chuyện giống nhau: điểm trường nhận về hàng chục bao tải quần áo, mở ra thì một phần là áo sơ mi mỏng, váy dạ hội, quần jean bó, giày cao gót, áo đã sờn rách hoặc chưa giặt. Thầy cô phải mất nhiều buổi phân loại, phần không dùng được lại phải tìm chỗ bỏ, trong một nơi vốn không có dịch vụ thu gom rác.
Nguyên nhân là người gửi thường dọn tủ đồ của mình rồi gửi hết, không hỏi nơi nhận cần gì. Có nơi thiếu áo cho trẻ mầm non nhưng nhận toàn áo người lớn; có nơi thiếu chăn nhưng nhận toàn áo. Có những điểm trường gần đường lớn nhận áo năm nào cũng thừa, trong khi các bản xa hơn, đường khó hơn thì ít đoàn đến.
Thêm một điều ít ai nghĩ tới: chi phí vận chuyển. Một bao áo cũ chở lên vùng cao tốn xăng xe, công bốc xếp không ít. Nếu bao đó chỉ có vài chiếc dùng được thì tiền vận chuyển có khi bằng giá mua mới vài chiếc áo ấm ở chợ huyện cũ, nơi người bán có sẵn đúng cỡ đúng kiểu người địa phương quen mặc.
Nên gửi gì và không nên gửi gì
Danh sách dưới đây là gợi ý chung cho vùng núi phía Bắc mùa rét. Mỗi nơi có nhu cầu khác nhau, vẫn nên hỏi trước.
- Nên gửi: áo khoác dày, áo len, áo nỉ còn tốt; quần dài ấm; chăn, đệm mỏng; tất, mũ len, găng tay, khăn quàng; ủng, giày thể thao cho trẻ (hỏi cỡ chân); áo mưa cho học sinh đi bộ xa.
- Nên mua mới: đồ lót, tất, mũ len cho trẻ nhỏ; những thứ dùng sát người không nên gửi đồ cũ.
- Có thể gửi kèm: sách vở, đồ dùng học tập, xà phòng, khăn mặt, bàn chải đánh răng, gạo và thực phẩm khô cho bếp bán trú nếu nhà trường cần.
- Không nên gửi: quần áo mùa hè, áo sơ mi mỏng, váy dạ hội, đồ công sở; giày cao gót; đồ đã rách, ố, chưa giặt; đồ chơi dễ hỏng, có chi tiết nhỏ.
- Cân nhắc: áo quần màu quá sặc sỡ hay kiểu quá thời trang có thể không hợp nếp mặc của người lớn tuổi ở bản, trong khi trẻ con thường dễ nhận hơn.
Nếu không có nhiều đồ cũ còn tốt, góp tiền để nhóm mua mới tại địa phương thường giúp được nhiều hơn: đúng cỡ, đúng kiểu, lại giúp người buôn bán nhỏ quanh đó.
Các bước gom và gửi áo ấm cho một điểm trường
Các bước dưới đây dành cho một nhóm nhỏ, lớp học, cơ quan muốn gom áo gửi lên một điểm trường vùng cao.
- Liên hệ nơi nhận. Gọi cho thầy cô điểm trường, hiệu trưởng hoặc cán bộ văn hoá – xã hội của Ủy ban nhân dân cấp xã. Hỏi số học sinh theo độ tuổi, trai gái, cỡ áo, cỡ chân, thứ gì đang thiếu nhất.
- Gom theo danh sách. Báo cho người góp đúng thứ cần, cỡ cần. Đặt một điểm nhận đồ có người kiểm.
- Giặt và phân loại. Đồ cũ phải giặt sạch, phơi khô. Chia theo nhóm: trẻ mầm non, tiểu học, trung học, người lớn; nam và nữ; áo, quần, chăn, phụ kiện.
- Đóng gói có ghi chú. Mỗi bao một nhóm, ghi ngoài bao nhóm tuổi, giới tính, số lượng. Dùng bao chống nước vì đường lên vùng cao có thể mưa phùn, sương ẩm.
- Chọn cách chở. Tự đi nếu nhóm có xe và người quen đường; gửi xe khách, dịch vụ vận chuyển tới trung tâm xã rồi nhờ nhà trường nhận nếu ở xa. Báo trước ngày hàng đến.
- Phát qua nhà trường. Để thầy cô phát theo danh sách học sinh, tránh tập trung đông rồi phát lộn xộn.
- Báo lại người góp. Gửi cho mọi người biết đã gửi bao nhiêu, đến nơi nào, có xác nhận của nhà trường.
Ví dụ giả định: một lớp đại học ở Hà Nội liên hệ một điểm trường có sáu mươi học sinh ở Lai Châu, được biết các em thiếu nhất là tất, mũ len và ủng. Cả lớp gom áo cũ còn tốt được ba bao, góp thêm tiền mua mới tất, mũ, ủng đúng cỡ, gửi xe khách tới trung tâm xã. Thầy hiệu trưởng ra nhận, phát cho học sinh trong giờ chào cờ.
Người ngủ ngoài đường ở thành phố trong đêm lạnh
Họ là ai. Người già không nơi nương tựa, người bán hàng rong từ tỉnh lên, người nhặt ve chai, người mất việc. Ở Hà Nội và các thành phố phía Bắc, những đêm rét đậm rất khắc nghiệt với họ.
Nên mang gì. Chăn, áo khoác dày, mũ len, tất, một suất ăn nóng hoặc hộp cháo, nước ấm. Đồ gọn để họ mang theo được, vì nhiều người phải di chuyển chỗ ngủ.
Đi thế nào. Đi nhóm, buổi tối, nhẹ nhàng đặt quà cạnh người đang ngủ nếu không muốn đánh thức, hoặc hỏi han ngắn gọn với người còn thức. Không chụp ảnh khuôn mặt.
Khi gặp người cần giúp khẩn cấp. Người già lả đi vì lạnh, người ốm, trẻ em ngủ ngoài đường một mình: báo cho công an cấp xã hoặc gọi cấp cứu 115. Nhiều địa phương có cơ sở bảo trợ xã hội tiếp nhận tạm thời người vô gia cư trong những đợt rét.
Không đốt lửa sưởi gần người ngủ. Đốt than, đốt củi sưởi ở gầm cầu, hiên nhà kín dễ gây ngạt khí hoặc cháy. Chăn ấm an toàn hơn lửa.
Ngay trong thành phố: những người cần áo ấm mà ít ai để ý
Khi nói tới áo ấm mùa rét, người ta thường nghĩ ngay tới vùng cao. Nhưng ở các thành phố phía Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên, nhiều người cũng chịu rét không kém: công nhân môi trường làm ca đêm, người bán hàng đêm ở chợ đầu mối, người đạp xích lô, xe ôm đứng đón khách ngoài trời gió bấc, người già neo đơn trong những căn nhà cũ không kín gió.
Sinh viên từ các tỉnh miền Nam, miền Trung ra Bắc học lần đầu cũng thường không chuẩn bị đủ áo ấm cho mùa đông đầu tiên, nhất là những bạn nhà khó khăn. Một số trường, hội sinh viên mở góc trao đổi áo ấm cũ còn tốt trong ký túc xá. Nếu bạn là cựu sinh viên hay người dân gần trường, góp áo khoác, chăn cũ còn tốt vào những góc như vậy là cách giúp rất gần.
Ở khu phố mình, tổ dân phố và chi hội người cao tuổi thường biết cụ nào thiếu chăn, nhà nào cửa không kín gió. Một chiếc chăn mới, mấy tấm nhựa che cửa sổ, công sửa lại cánh cửa hở là những việc nhỏ nhưng làm mùa đông của một cụ già ấm hơn hẳn. Không cần đi xa mới làm được việc thiện mùa rét.
Sưởi ấm an toàn: một phần của việc thiện mùa rét
Mùa rét năm nào cũng có tin những gia đình ở vùng cao hoặc ngay ở thành phố bị ngạt khí do đốt than sưởi trong phòng kín. Khí CO sinh ra khi đốt than, củi không có mùi, người ngủ không nhận ra. Khi gửi quà mùa rét, nhiều nhóm thiện nguyện kèm thêm lời nhắc cho bà con: không đóng kín cửa khi đốt lửa sưởi, không mang bếp than vào phòng ngủ, đặt bếp xa chăn màn.
Thay vì tặng bếp sưởi hay máy sưởi điện, vốn cần điện ổn định và có nguy cơ cháy nếu dây điện cũ, chăn dày, đệm, áo ấm là lựa chọn an toàn hơn cho nhiều nơi. Với điểm trường, phòng học được che chắn kín gió, có kính hoặc bạt che cửa sổ đôi khi giúp học sinh đỡ rét hơn mọi thứ khác.
Ở vùng cao, mùa rét còn khắc nghiệt với trâu bò, thứ tài sản lớn nhất của nhiều gia đình. Nhiều nơi bà con che chắn chuồng trại, dự trữ rơm cỏ khô, mặc áo cho trâu bò. Một số nhóm hỗ trợ bạt che chuồng, rơm cỏ cho các hộ nghèo theo đề nghị của xã. Đây là việc giúp ít người nghĩ tới nhưng có ý nghĩa thật với sinh kế của bà con.
Giúp lâu dài hơn một mùa áo ấm
Áo ấm giải quyết được cái rét trước mắt. Nhưng những điểm trường vùng cao cần nhiều thứ khác suốt năm: bữa trưa bán trú đủ chất, nhà vệ sinh, nước sạch, sách vở, phòng ở bán trú kín gió. Nếu nhóm đã có mối quan hệ với một điểm trường qua mùa áo ấm, có thể hỏi thầy cô xem việc gì cần làm tiếp và cam kết theo từng năm.
Một nhóm gắn bó với một vài điểm trường trong nhiều năm thường giúp hiệu quả hơn mỗi năm đi một nơi mới. Thầy cô biết nhóm, nhóm biết từng em, quà gửi lên đúng nhu cầu, không trùng với đoàn khác. Các em cũng thấy có những người lạ ở thành phố nhớ tới mình không chỉ một lần.
Đừng quên công khai với người đã góp áo, góp tiền: gom được bao nhiêu, gửi đi đâu, chi phí vận chuyển bao nhiêu, phần còn dư làm gì. Sự rõ ràng ấy giúp mùa rét năm sau vẫn có người tin và góp tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Quyên góp áo ấm cho trẻ em vùng cao nên gửi qua đâu?
Nên gửi qua nhà trường, cán bộ văn hoá – xã hội của Ủy ban nhân dân cấp xã, hoặc nhóm thiện nguyện có người nhận tại chỗ và công khai việc phân phát. Liên hệ trực tiếp với thầy cô điểm trường giúp biết đúng số học sinh, cỡ áo và thứ đang thiếu, tránh gửi trùng với nhiều đoàn khác.
Quần áo cũ gửi từ thiện cần chuẩn bị thế nào?
Chọn đồ ấm còn tốt, không rách, không ố; giặt sạch, phơi khô; phân loại theo nhóm tuổi, giới tính và loại đồ; đóng bao chống nước và ghi chú bên ngoài. Đồ lót, tất và mũ cho trẻ nhỏ nên mua mới. Không gửi đồ mùa hè, đồ công sở hay giày cao gót lên vùng cao.
Có nên góp tiền thay vì gửi áo cũ không?
Nếu bạn không có nhiều đồ ấm còn tốt, góp tiền để nhóm mua mới tại địa phương thường hiệu quả hơn: đúng cỡ, đúng kiểu người địa phương quen mặc, tiết kiệm chi phí vận chuyển và giúp người buôn bán nhỏ ở đó. Điều kiện là nhóm nhận tiền phải công khai thu chi rõ ràng.
Giúp người vô gia cư trong đêm rét cần lưu ý gì?
Đi theo nhóm, mang chăn, áo khoác, mũ len, tất và suất ăn nóng gọn nhẹ. Đặt quà nhẹ nhàng nếu họ đang ngủ, không chụp ảnh khuôn mặt. Gặp người lả đi vì lạnh hoặc trẻ em ngủ ngoài đường một mình thì báo công an cấp xã hoặc gọi cấp cứu 115.
Vì sao không nên đốt than sưởi trong phòng kín?
Đốt than, củi trong phòng kín tạo ra khí CO không màu, không mùi, có thể gây ngạt khi ngủ mà người trong phòng không nhận ra. Nếu phải sưởi bằng lửa, cần để cửa thông thoáng, không mang bếp than vào phòng ngủ và đặt xa chăn màn. Chăn dày, áo ấm là cách giữ ấm an toàn hơn.
Ngoài áo ấm, vùng cao mùa rét còn cần gì?
Tùy nơi, có thể là chăn, đệm, ủng, áo mưa cho học sinh đi bộ xa, bạt che cửa sổ lớp học, gạo và thực phẩm cho bếp bán trú, bạt che chuồng trại và rơm cỏ cho trâu bò của hộ nghèo. Hỏi nhà trường và chính quyền cấp xã để biết nhu cầu thật của từng nơi.