Báo hiếu mùa Vu Lan bằng việc làm nghĩa là chọn vài việc cụ thể cho cha mẹ còn sống, như đưa đi khám sức khoẻ định kỳ, sửa lại chỗ dễ trượt ngã trong nhà, dành hẳn một ngày ở bên, rồi mở rộng tấm lòng ấy ra người khác: cùng cha mẹ làm một việc thiện nhỏ, thăm những người già không có con cháu bên cạnh. Với cha mẹ đã khuất, nhiều gia đình chọn làm một việc tốt nhân danh cha mẹ bên cạnh lễ cúng.
Vu Lan rơi vào rằm tháng Bảy âm lịch. Ý nghĩa báo hiếu của dịp này gắn với tích Mục Kiền Liên trong Phật giáo, và ngày nay đã thành một dịp văn hoá rộng, cả người không theo đạo cũng dành để nghĩ về cha mẹ. Bài này không bàn mâm cúng hay nguồn gốc lễ, mà tập trung vào câu hỏi: trong mấy tuần tháng Bảy, mình làm được gì thật sự cho cha mẹ và cho người khác.
Từ bông hồng cài áo đến việc làm cụ thể
Nhiều chùa có nghi thức cài hoa hồng trong mùa Vu Lan: hoa đỏ cho người còn mẹ, hoa trắng cho người đã mất mẹ. Hình ảnh ấy làm người ta chợt nhớ cha mẹ mình. Nhưng nhớ thôi chưa đủ; phần nhiều người con, sau buổi lễ, trở lại guồng công việc và hẹn cha mẹ một dịp khác chưa biết khi nào.
Báo hiếu bằng việc làm không đòi hỏi điều gì lớn. Cha mẹ già thường không cần quà đắt tiền; họ cần con cái biết huyết áp của mình bao nhiêu, biết cái bậc cửa nhà tắm trơn thế nào, biết họ đang lo chuyện gì mà ngại nói. Một ngày con cái dành hẳn cho cha mẹ, tắt điện thoại, có khi quý hơn món quà cả tháng lương.
Mùa Vu Lan cũng là lúc để nghĩ rộng hơn. Có những người già không có con, hoặc con ở xa, hoặc con không chăm. Có những đứa trẻ mồ côi không có cha mẹ để báo hiếu. Chữ hiếu trong văn hoá Việt vốn không khép trong một mái nhà; "kính lão đắc thọ" là câu ông bà vẫn nhắc, ý nói biết kính trọng người già là nếp sống tốt.
Mười việc cụ thể cho cha mẹ còn sống trong mùa Vu Lan
Danh sách dưới đây không cần làm hết. Chọn hai, ba việc hợp với cha mẹ mình và làm cho trọn.
- Đưa cha mẹ đi khám sức khoẻ định kỳ, ngồi cùng lúc bác sĩ giải thích để hiểu bệnh, ghi lại lịch tái khám và thuốc đang uống.
- Đi một vòng quanh nhà tìm chỗ dễ ngã: nhà tắm trơn, bậc cửa cao, cầu thang thiếu tay vịn, đèn hành lang tối. Gắn tay vịn, thảm chống trơn, đèn cảm ứng.
- Dành một ngày trọn vẹn ở bên cha mẹ, không mang việc theo, không cầm điện thoại suốt bữa ăn.
- Hỏi cha mẹ muốn đi thăm ai: bạn cũ, họ hàng xa, quê cũ. Rồi đưa đi.
- Nghe cha mẹ kể chuyện ngày xưa và ghi lại, ghi âm hoặc chép vào sổ. Nhiều người con chỉ tiếc khi đã muộn.
- Kiểm tra giấy tờ quan trọng cùng cha mẹ: thẻ bảo hiểm y tế còn hạn không, sổ tiết kiệm để đâu, cha mẹ có điều gì muốn dặn.
- Dạy cha mẹ cách gọi video, nhận diện tin nhắn lừa đảo, cài số khẩn cấp lên đầu danh bạ.
- Nấu một bữa cơm theo món cha mẹ thích, hoặc học mẹ nấu món mẹ hay làm.
- Nói lời cảm ơn, lời xin lỗi còn để dành. Với nhiều gia đình, đây là việc khó nhất.
- Nếu ở xa, đặt lịch gọi điện cố định mỗi tuần, và nhờ một người gần nhà để mắt tới cha mẹ.
Những việc trên đều có thể làm bất cứ lúc nào trong năm. Vu Lan chỉ là một cái mốc nhắc mình bắt đầu.
Làm việc thiện cùng cha mẹ
Vì sao nên làm cùng. Cha mẹ lớn tuổi thường muốn thấy mình vẫn có ích. Rủ cha mẹ cùng làm một việc tốt vừa là thời gian bên nhau, vừa cho cha mẹ niềm vui được cho đi, không chỉ ở vị trí người nhận sự chăm sóc của con cái.
Nấu một nồi cháo hay xôi cho bếp từ thiện. Nhiều bếp ăn ở cổng bệnh viện cần người góp món. Mẹ nấu, con chở đi, cả nhà cùng phát. Hỏi trước người điều phối bếp về số lượng, giờ giấc và yêu cầu vệ sinh.
Cùng đi hiến máu. Mùa Vu Lan, một số chùa, đoàn thể tổ chức ngày hội hiến máu. Nếu cha mẹ còn trong độ tuổi và đủ sức khoẻ theo tư vấn của nhân viên y tế, cả nhà có thể đi cùng; nếu không, cha mẹ có thể đi cùng để động viên.
Gom đồ dùng trong nhà để tặng. Cùng cha mẹ dọn tủ, chọn quần áo còn tốt, sách cũ, đồ dùng không cần nữa, giặt sạch rồi gửi tới nơi cần. Đây cũng là dịp để nhà cửa của người già gọn gàng, an toàn hơn.
Thăm một người già neo đơn trong xóm. Cha mẹ thường biết rõ ai trong xóm đang sống một mình. Cả nhà mang ít quà sang thăm, cha mẹ có bạn trò chuyện, người được thăm có thêm người hỏi han.
Chuẩn bị một buổi đưa cha mẹ đi khám sức khoẻ
Đưa cha mẹ đi khám là món quà Vu Lan được nhiều người chọn nhất, nhưng cũng dễ thành một ngày mệt mỏi nếu không chuẩn bị. Các bước dưới đây giúp buổi khám nhẹ nhàng hơn cho người già.
- Nói chuyện trước với cha mẹ. Giải thích vì sao muốn đưa đi khám, hỏi cha mẹ đang thấy khó chịu ở đâu, muốn khám ở nơi nào cho quen. Người già hay ngại tốn tiền con cái, nên nói rõ đây là việc con muốn làm.
- Gom giấy tờ và đơn thuốc cũ. Thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tuỳ thân, sổ khám bệnh, đơn thuốc đang dùng, kết quả xét nghiệm lần trước. Bác sĩ cần những thứ này để so sánh.
- Đặt lịch hẹn nếu có thể. Nhiều bệnh viện cho đặt lịch trước, giúp người già không phải ngồi chờ quá lâu.
- Chuẩn bị cho buổi sáng. Hỏi trước xem có cần nhịn ăn để xét nghiệm máu không, mang theo đồ ăn nhẹ để cha mẹ ăn ngay sau khi lấy máu, mang nước, áo khoác, thuốc đang uống.
- Đi cùng và ghi chép. Ngồi cùng lúc bác sĩ khám, ghi lại chẩn đoán, lời dặn, lịch tái khám. Người già nhiều khi nghe không hết hoặc ngại hỏi lại.
- Sau khi khám. Mua thuốc theo đơn, chia thuốc vào hộp theo ngày, đặt lời nhắc uống thuốc, ghi lịch tái khám lên chỗ dễ thấy trong nhà và vào điện thoại của mình.
Mở rộng chữ hiếu: người già không có con cháu bên cạnh
Trong các cơ sở bảo trợ xã hội, viện dưỡng lão, nhiều cụ ít khi được ai đến thăm. Mùa Vu Lan, một số nhóm thiện nguyện chọn đến những nơi này như cách báo hiếu mở rộng. Điều quan trọng là liên hệ trước với cơ sở để hỏi giờ thăm, quy định, những món quà phù hợp, thay vì tự đến bất ngờ với đoàn đông người.
Khi đến thăm, nên đi nhóm nhỏ, ngồi trò chuyện từng người hơn là tổ chức văn nghệ ồn ào. Nhiều cụ thích được nghe đọc báo, được cắt tóc, cắt móng tay, được hỏi chuyện quê. Không chụp ảnh cận mặt người già khi chưa được đồng ý; không hứa sẽ quay lại nếu mình không chắc làm được.
Ngay trong xóm mình cũng có những người như vậy: cụ bà goá ở cuối ngõ, ông cụ có con đi làm ăn xa mấy năm chưa về. Mùa Vu Lan có thể là lúc bắt đầu một mối quan hệ hàng xóm: ghé thăm định kỳ, chở đi khám bệnh, mua giúp đồ khi trời mưa. Đó cũng là cách dạy con cháu mình hiểu chữ hiếu không dừng ở cổng nhà.
Báo hiếu cha mẹ đã khuất bằng việc tốt
Với người đã mất cha mẹ, lễ cúng rằm tháng Bảy là phần truyền thống của mỗi nhà. Bên cạnh đó, nhiều gia đình chọn làm thêm một việc tốt gắn với con người, sở thích của cha mẹ khi còn sống. Bảng dưới gợi ý vài cách.
| Cha mẹ khi còn sống từng | Việc tốt có thể làm nhân danh cha mẹ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Làm thầy giáo, cô giáo | Góp một suất học bổng nhỏ cho học sinh nghèo ở trường cũ | Gửi qua nhà trường, đề nghị không cần làm lễ trao lớn |
| Thích trồng cây, làm vườn | Trồng và chăm một cây ở sân trường, nhà văn hoá thôn | Chọn nơi có người chăm tiếp |
| Hay giúp hàng xóm | Tiếp tục thăm những người cha mẹ từng thăm | Hỏi người trong xóm để biết đó là ai |
| Từng điều trị lâu ở bệnh viện | Góp vào bếp ăn từ thiện ở chính bệnh viện đó | Liên hệ người điều phối bếp trước |
| Thích đọc sách | Tặng sách cho thư viện trường làng, tủ sách thôn | Chọn sách hợp lứa tuổi người đọc |
Theo quan niệm của nhiều gia đình, làm việc tốt nhân danh người đã khuất là cách để điều tốt của cha mẹ tiếp tục sống. Bạn có thể bàn với anh chị em để cả nhà cùng góp, thay vì dồn chi phí vào mâm cỗ thật lớn.
Những điều nên tránh trong mùa báo hiếu
Biến Vu Lan thành áp lực chi tiêu. Quà đắt tiền không đo được lòng hiếu. Vay mượn để mua quà Vu Lan hoặc làm cỗ lớn rồi cả tháng sau thiếu thốn thì không phải điều cha mẹ mong.
Báo hiếu trên mạng nhiều hơn ngoài đời. Đăng ảnh cha mẹ kèm lời tri ân không có gì sai, nhưng sẽ trống rỗng nếu cả năm không về thăm, không gọi điện.
Ép cha mẹ theo ý mình. Đưa cha mẹ đi khám là tốt, nhưng cần nói chuyện để cha mẹ đồng ý, tránh ép buộc làm cha mẹ thấy mình thành gánh nặng.
So sánh giữa các anh chị em. Mỗi người con có điều kiện khác nhau. Người ở gần chăm sóc hằng ngày, người ở xa góp tiền thuốc, cả hai đều là hiếu. Mùa Vu Lan không nên là dịp trách nhau.
Chi tiền cho người hứa "giải hạn" cho cha mẹ. Nếu cha mẹ đang ốm, việc cần làm là đưa đi khám và theo hướng dẫn của bác sĩ. Bỏ tiền cho người hứa chữa bệnh hay giải hạn bằng nghi lễ thường chỉ làm mất thêm tiền và lỡ thời gian điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Mùa Vu Lan là tháng nào và kéo dài bao lâu?
Lễ Vu Lan rơi vào rằm tháng Bảy âm lịch. Trong đời sống, nhiều chùa và gia đình coi cả tháng Bảy âm lịch là mùa Vu Lan, tổ chức các hoạt động báo hiếu trong khoảng thời gian đó. Bạn có thể chọn bất cứ ngày nào trong tháng để làm việc cụ thể cho cha mẹ, không nhất thiết đúng ngày rằm.
Người không theo đạo Phật có nên báo hiếu dịp Vu Lan không?
Vu Lan có nguồn gốc từ Phật giáo, nhưng ý nghĩa báo hiếu gần với đạo hiếu của người Việt nói chung, nên nhiều người không theo đạo vẫn dành dịp này để nghĩ về cha mẹ. Bạn không cần tham gia nghi lễ tôn giáo; làm việc cụ thể cho cha mẹ đã là báo hiếu.
Quà Vu Lan thiết thực cho cha mẹ già nên là gì?
Những món giúp cha mẹ sống an toàn, khoẻ hơn thường thiết thực nhất: một buổi khám sức khoẻ, tay vịn nhà tắm, thảm chống trơn, đèn cảm ứng, máy đo huyết áp. Quý hơn cả là thời gian: một ngày trọn vẹn bên cha mẹ, một chuyến đưa cha mẹ về thăm quê hay thăm bạn cũ.
Làm việc thiện thay cho cha mẹ đã mất có ý nghĩa gì?
Theo quan niệm của nhiều gia đình Việt, làm việc tốt nhân danh người đã khuất là cách tưởng nhớ và tiếp nối điều tốt của họ. Bạn có thể chọn việc gắn với cuộc đời cha mẹ, như học bổng ở trường cha mẹ từng dạy, hay góp vào bếp ăn ở bệnh viện cha mẹ từng điều trị.
Đến viện dưỡng lão thăm người già mùa Vu Lan cần lưu ý gì?
Liên hệ trước với cơ sở để biết giờ thăm, quy định và quà phù hợp. Đi nhóm nhỏ, ngồi trò chuyện với từng cụ, có thể giúp cắt tóc, đọc báo. Không chụp ảnh cận mặt khi chưa được đồng ý, không mang đồ ăn ngoài nếu cơ sở không cho phép và không hứa điều mình không làm được.
Ở xa cha mẹ thì báo hiếu mùa Vu Lan thế nào?
Bạn có thể đặt lịch gọi video cố định mỗi tuần, nhờ người thân hoặc hàng xóm đưa cha mẹ đi khám, đặt mua giúp đồ dùng an toàn cho nhà cha mẹ. Nếu thu xếp được, dành vài ngày về thăm trong tháng Bảy, không nhất thiết đúng ngày rằm khi đường sá đông.